Zarządzenie z marca 1941 roku

Niemcy zajęli Kraków 6 września 1939 roku. Według Żydowskiego Instytutu Historycznego już w tym miesiącu zaczęły obowiązywać wobec żydowskich mieszkańców zarządzenia dyskryminacyjne, powołano też Radę Żydowską, a od listopada Żydzi musieli nosić na ramieniu Gwiazdę Dawida. ŻIH podaje, że w 1939 roku w mieście przebywało około 80 tysięcy Żydów, a w 1940 roku liczba ta znacznie zmalała po nakazie wysiedleń do okręgu lubelskiego.

Zarządzenie o utworzeniu „żydowskiej dzielnicy mieszkaniowej” wydał 3 marca 1941 roku gubernator dystryktu krakowskiego Otto Wächter. Dzielnicę wyznaczono w Podgórzu, po południowej stronie Wisły. Według Muzeum Historii Polski Żydzi mieli przenieść się tam do 20 marca, a nieżydowscy mieszkańcy tego terenu musieli się wyprowadzić do innych części miasta. ŻIH podaje, że getto zamknięto 21 marca 1941 roku.

Granice, mur i liczba mieszkańców

Getto zajmowało około 20 hektarów. Liczby osób, które w nim zamknięto, różnią się zależnie od źródła:

Obszar otoczono murem zwieńczonym w kształt żydowskich nagrobków. Prowadziły do niego cztery strzeżone bramy, a na głównej umieszczono gwiazdę Dawida i napis „Żydowska dzielnica mieszkaniowa” po niemiecku i w jidysz. Za wyjście poza mur bez przepustki groziła śmierć. ŻIH podaje datę 15 listopada 1941 roku, Muzeum Getta Warszawskiego pisze o październiku 1941 roku. Według ŻIH w getcie działały dwa szpitale, bursa i więzienie, a przez jego teren przejeżdżały dwie „aryjskie” linie tramwajowe.

Muzeum Getta Warszawskiego opisuje także próby odtworzenia życia społecznego: instytucje religijne i pomocowe, placówki zdrowotne, sierocińce, dom opieki dla starszych oraz koncerty, z których dochód szedł na utrzymanie instytucji samopomocowych. Muzeum Historii Polski wskazuje na złe warunki mieszkaniowe i niedożywienie, które sprzyjały chorobom zakaźnym.

Deportacje w 1942 roku

W ramach akcji „Reinhardt” Niemcy przeprowadzili w 1942 roku dwie deportacje do obozu zagłady w Bełżcu. ŻIH podaje, że od 1 do 6 czerwca około 5000 osób wywieziono do Bełżca lub zamordowano na ulicach, a w październiku do Bełżca wywieziono około 5000 osób. Muzeum Getta Warszawskiego podaje łącznie 10-12 tysięcy osób wywiezionych w obu akcjach. Po deportacjach obszar getta zmniejszono. Po 6 grudnia 1942 roku podzielono go na część A, w której zamieszkali pracujący z najbliższymi rodzinami, i część B dla pozostałych.

Likwidacja 13 i 14 marca 1943 roku

Ostatnia faza likwidacji rozpoczęła się 13 marca 1943 roku. Według Muzeum Getta Warszawskiego kierował nią SS-Sturmbannführer Wilhelm Haase, a mieszkańcy części A, około 8 tysięcy osób, zostali przeprowadzeni do obozu w Płaszowie. Zakazano im zabierać dzieci poniżej czternastu lat. ŻIH podaje, że w getcie pozostawało wówczas około 10 tysięcy osób.

14 marca likwidowano część B. Niezdolnych do transportu, między innymi małe dzieci, starszych i chorych, zamordowano na miejscu. Liczba tych ofiar jest podawana różnie: ŻIH pisze o około 2000 osób zamordowanych na ulicach getta, a Muzeum Getta Warszawskiego o ponad 700 osobach zamordowanych podczas likwidacji i w kolejnych dniach porządkowania terenu. Według tego samego muzeum co najmniej 8 tysięcy osób zdolnych do pracy zamknięto w obozie w Płaszowie, a około 2 tysięcy wywieziono do Auschwitz-Birkenau, gdzie większość zginęła. ŻIH zaznacza, że Żydzi skierowani do Płaszowa byli następnie wywożeni do Auschwitz.

ŻIH odnotowuje, że Amon Göth i Wilhelm Haase zostali po wojnie osądzeni i straceni w Krakowie.

Ślady getta w Podgórzu

Do dziś zachowały się dwa fragmenty muru, przy ulicy Lwowskiej 25-29 i ulicy Limanowskiego 62. Dawny plac Zgody, dziś plac Bohaterów Getta, był miejscem zbiórek przed deportacjami. Upamiętnia go pomnik złożony z pustych krzeseł. Na placu mieści się też dawna Apteka Pod Orłem, prowadzona w czasie getta przez Tadeusza Pankiewicza, dziś oddział Muzeum Krakowa. Miasto Kraków informuje o corocznym Marszu Pamięci ku czci ofiar Zagłady. Dalsze informacje o historii miejsca zawiera karta getta krakowskiego.