Karol Wojtyła chodził po górach jako student, ksiądz, biskup i kardynał, a część tych tras została po latach oznakowana jako szlaki papieskie. Ten artykuł zbiera miejsca z Gorców i Tatr, w których ślady tych wędrówek są najlepiej udokumentowane. Osobno opisujemy wizytę papieża na Podhalu w 1979 roku oraz Turbacz.

Papieżówka: dwa tygodnie w szałasie

Papieżówka to niewielka polana w dolinie Kamienicy w Gorcach, już na terenie Gorczańskiego Parku Narodowego. Według Wikipedii w lipcu 1976 roku mieszkał tu przez dwa tygodnie w szałasie ówczesny metropolita krakowski Karol Wojtyła. Przygotowywał się do Kongresu Eucharystycznego w Filadelfii, dokąd wyjechał 23 lipca. Odbywał dni skupienia i wędrował po okolicznych górach. Miejsce wybrał ze względu na oddalenie i spokój.

Warunki były spartańskie: jedynym wyposażeniem szałasu był drewniany stół, stołek z pnia i prycza z gałęzi. Według hasła Wikipedii nikt nie rozpoznał go w czasie tego pobytu. Dziś stoi tu głaz z tablicą, na której zapisano słowa „Pilnujcie mi tych szlaków”. Szałas odnowiono w 2004 roku.

Fundacja Szlaki Papieskie

Szlaki papieskie wytyczyła i opisuje Fundacja Szlaki Papieskie. Według Centrum Jana Pawła II „Nie lękajcie się” powołano ją w Krakowie w 2003 roku, jeszcze za życia papieża, a jej korzenie sięgają Komitetu Organizacyjnego Szlaków Papieskich. Opiera się na wolontariacie, a jej celem jest upamiętnianie miejsc związanych głównie z turystyką i duszpasterstwem Karola Wojtyły, a także z jego pielgrzymkami do Polski.

Szlaki w Gorcach i Beskidzie Wyspowym wytyczył wiosną 2003 roku Społeczny Komitet Organizacyjny Szlaków Papieskich we współpracy z gminami. Symboliczne otwarcie odbyło się 26 maja 2003 roku w Rabce-Zdroju i objęło równocześnie szlaki papieskie we wszystkich polskich górach. Podstawą wytyczenia były wspomnienia osób, które wędrowały z księdzem Wojtyłą, książeczki Górskiej Odznaki Turystycznej i wpisy do ksiąg parafialnych.

Ile szlaków oznakowano w sumie, tego źródła nie podają jednym numerem. Fundacja wymienia kilkanaście pasm, w których istnieją szlaki papieskie: między innymi Tatry, Gorce, Beskid Wyspowy, Beskid Żywiecki, Pieniny, Beskid Sądecki, Beskid Niski, Bieszczady, Sudety i Jurę Krakowsko-Częstochowską. Część tras wytyczyły lokalne społeczności i gminy we współpracy z fundacją, więc nie wszystkie są jej dziełem.

Wśród szlaków małopolskich jest na przykład trasa Skawica - Przełęcz Krowiarki, oznaczona przez mieszkańców Skawicy w 2000 roku jako „Ostatnia wycieczka kard. Karola Wojtyły”. Według fundacji odbył ją 9 września 1978 roku, przed wyjazdem na konklawe.

Rusinowa Polana i Wiktorówki

Rusinowa Polana leży pod Gęsią Szyją na grzbiecie łączącym Tatry z Pogórzem Bukowińskim. Ma około 20 ha, a nazwę wzięła od Rusinów, sołtysów z Gronia, którym nadał ją w 1628 roku król Zygmunt III Waza. Przez wieki wypasano tu owce i krowy. Kardynał Wojtyła bywał na polanie wielokrotnie. Portal Górski dodaje, że przynosił tu wodę na herbatę góralce Anieli, a Wikipedia wspomina Anielę Kobylarczyk, która do swojej śmierci w 1985 roku gościła w szałasie turystów i wspólnie z nimi uczestniczyła w wieczornych mszach.

W pobliżu stoi sanktuarium na Wiktorówkach, w którym opiekę od 1959 roku sprawują dominikanie. W 1975 roku kardynał Wojtyła oficjalnie powierzył im ośrodek i związał go z parafią w Małym Cichem. Kaplicę poświęconą Matce Bożej Królowej Tatr opisuje karta Kaplica Matki Bożej Królowej Tatr.

Początki kultu opisuje podanie. Mówi ono, że około 1860 roku czternastoletnia pasterka Marysia Murzańska szukała w mgle zaginionych zwierząt i zobaczyła wśród gałęzi drzewa Piękną Panią, która obiecała jej pomoc. Zwierzęta się odnalazły, a pasterz umieścił na drzewie obrazek. Wikipedia opiera tę wersję na relacji spisanej przez księdza Szymona Kossakiewicza, nie na dokumentach, dlatego należy ją czytać jako przekaz ludowy.

Dolina Chochołowska, 23 czerwca 1983 roku

Najlepiej opisanym tatrzańskim epizodem jest krótki pobyt Jana Pawła II w Dolinie Chochołowskiej w czasie drugiej pielgrzymki do Polski. W 1979 roku próba obejrzenia Tatr z helikoptera nie powiodła się z powodu pogody. Wycieczka w 1983 roku była utrzymana w wielkiej tajemnicy.

Według serwisu Archidiecezji Krakowskiej papież przyleciał z Krakowa helikopterem, który wylądował na Siwej Polanie. Towarzyszyli mu kardynał Franciszek Macharski, księża z jego otoczenia i obstawa rządowa. W schronisku przywitała go tylko kierowniczka, a on odbył krótką rozmowę z Lechem Wałęsą i jego rodziną. Wikipedia opisuje to jako spotkanie w schronisku, w którym znajduje się też rzeźba, dar Wałęsy dla papieża.

Potem papież poszedł na spacer w stronę Doliny Jarząbczej. Ksiądz Bronisław Fidelus, jeden z towarzyszy, wspominał, że na początku drogi papież powiedział, iż może tu iść po prawdziwej górskiej drodze z kamieniami. Po drodze wstąpili do bacówki, gdzie górale częstowali gości serami, ale ochrona nie pozwoliła papieżowi ich spróbować. Nad potokiem zrobiono przerwę, a przed powrotem Jan Paweł II zamoczył rękę w strumieniu i przeżegnał się.

Według serwisu archidiecezji ta trasa stała się pierwszym wytyczonym szlakiem papieskim w polskich górach. Prowadzi oznakowanym na żółto-biało odcinkiem wzdłuż szlaku czerwonego z Polany Chochołowskiej do Doliny Jarząbczej, a kończy się przy tablicy w miejscu, do którego papież dotarł. Druga tablica wisi na schronisku. Szersze tło dolin opisuje karta Doliny Chochołowskiej.

Źródła różnią się w szczegółach. Data wizyty to 23 czerwca 1983 roku według Wikipedii, serwisu archidiecezji i Portalu Górskiego, natomiast Centrum Jana Pawła II w wykazie szlaków podaje 22 czerwca. Rozbieżne są też okoliczności słów „Pilnujcie mi tych szlaków”. Centrum przypisuje je Nowemu Targowi w 1979 roku, a serwis archidiecezji cytuje je jako pożegnanie z personelem schroniska w Dolinie Chochołowskiej. Wypada więc podać obie wersje.