Nowy Targ, 8 czerwca 1979 roku

Podhale znalazło się w programie pierwszej pielgrzymki Jana Pawła II do Polski na drugi dzień po wizycie w Kalwarii Zebrzydowskiej. Msza odbyła się 8 czerwca 1979 roku na lotnisku w Nowym Targu. Nie była to pierwotna koncepcja: według dokumentów IPN służby bezpieczeństwa brały pod uwagę spotkanie w sanktuarium w Ludźmierzu, bliskim sercu papieża, ale pomysł odrzucono ze względów bezpieczeństwa. Zamiast tego proponowano mieszkańcom gór wyjazd do Krakowa. Pod koniec marca zapadła decyzja o mszy na nowotarskim lotnisku.

Odpowiedź na jedno z pytań, które w związku z tym padają, jest więc prosta: w 1979 roku papież do Ludźmierza nie pojechał. Do Nowego Targu przyleciał rano i tam odprawił mszę dla górali.

Ile osób przyszło: dwa rzędy wielkości

Liczba uczestników jest sporna. IPN podaje, że oficjalne szacunki mówiły o 220-240 tysiącach osób, natomiast uczestnicy wspominali nawet milion. Portal Gość Krakowski przy rocznicy w 2024 roku pisał o milionie wiernych. Obie liczby funkcjonują w opisach tej mszy obok siebie.

Wizytę obserwowała bezpieczeństwo państwowe. IPN opisuje operację o kryptonimie „Lato 79”, w której oprócz miejscowych funkcjonariuszy zaangażowano ponad 1700 dodatkowych oficerów z sąsiednich województw.

Gaździna Podhala w homilii

W homilii papież nawiązał do Matki Bożej Ludźmierskiej, nazywanej Gaździną Podhala. Mówił też o prawie człowieka do pracy i o rodzinie jako podstawowej komórce życia społecznego. Przytaczany przez IPN fragment brzmi: od tego, jaka jest rodzina, zależy naród. Według relacji w tej samej homilii znalazły się słowa o pięknie tatrzańskiego krajobrazu, w którym ludzie szukają wspólnoty z naturą i odnowy sił, także przez turystykę i narciarstwo.

Ludźmierz, którego papież 8 czerwca nie odwiedził, jest dla Podhala ośrodkiem religijnym. Sanktuarium maryjne w Ludźmierzu ma figurę Matki Boskiej Ludźmierskiej, koronowaną w 1963 roku przez kardynała Stefana Wyszyńskiego, a w 2001 roku kościół podniesiono do rangi bazyliki mniejszej. Przy bazylice urządzono ogród różańcowy z rzeźbą klęczącego papieża.

Szałas na Turbaczu i Kaplica Pasterska

Z Gorcami Wojtyłę łączyła znajomość dużo wcześniejsza niż 1979 rok. Według Gorczańskiego Parku Narodowego we wrześniu 1953 roku odprawił mszę w szałasie na hali pod Turbaczem, stojąc twarzą do wiernych, co opisuje się jako wczesny przykład takiego ułożenia liturgii. Od 2003 roku w trzecią niedzielę września odprawia się tam mszę przy Szałasowym Ołtarzu.

W 1979 roku Gorce pojawiły się w nowotarskiej wizycie w innym wymiarze. Na polanie Rusnakowej powstała Kaplica Pasterska z napisem „Pasterzowi pasterze”. Według parku narodowego papież nie poświęcił jej osobiście w czasie wizyty, ale otrzymał jej klucze.

Pamiątką po górskich wyprawach przyszłego papieża jest też Muzeum Kultury i Turystyki Górskiej na Turbaczu, placówka PTTK działająca od 1980 roku i poświęcona dziejom turystyki w Gorcach.

Ślady wizyty w Nowym Targu

O wizycie przypomina Muzeum Podhalańskie w Nowym Targu, mieszczące się w dawnym ratuszu. Według karty muzeum od 2011 roku działa tam ekspozycja o związkach Jana Pawła II z miastem, a Gość Krakowski pisze o stałej wystawie poświęconej wizycie w 1979 roku. Źródła opisują więc tę ekspozycję trochę inaczej, więc zakres wystawy najlepiej sprawdzić w muzeum.

W samym mieście papieskie wezwanie nosi Kościół św. Jana Pawła II w Nowym Targu: w 2008 roku wmurowano kamień węgielny przywieziony z bazyliki św. Piotra, świątynię poświęcono w 2011 roku, a od 2021 roku ma ona status sanktuarium.