Tężnie w górskich miejscowościach i uzdrowiskach bywają zasilane solanką z pobliskich odwiertów, a bywają też małymi gminnymi obiektami do spaceru. Zasadę działania tężni i uwagi o zaleceniach zdrowotnych znajdziesz w artykule o tężniach Krakowa i zachodniej Małopolski, tu skupiamy się na tym, co różni obiekty w górach i na Pogórzu.

Rabka-Zdrój: tężnia przy własnym odwiercie

W uzdrowisku Rabka-Zdrój tężnia ma własne źródło solanki. Tężnia solankowa w Rabce-Zdroju stoi przy alei Jordana 1 i według Wikipedii składa się z dwóch drewnianych budynków: tężni i pijalni wód mineralnych. Budowa trwała w latach 2008-2009, a uroczyste otwarcie odbyło się 22 czerwca 2009 roku.

Źródłem solanki jest pobliski odwiert Helena, któremu w 2011 roku nadano wystrój architektoniczny nawiązujący do tężni. Solanka o stężeniu 1,87 procent krąży w obiegu zamkniętym: zbiornik jest pod tężnią, skąd woda trafia pompą na wysokość 10 m i spływa po ruszcie z gałęzi tarniny. Mgiełkę wdychają kuracjusze spacerujący w pobliżu. Wikipedia dodaje, że inhalacje zaleca się między innymi przy stanach zapalnych układu oddechowego i alergiach, ale to opis ogólny, a nie porada medyczna. Tuż obok rozciąga się Park Zdrojowy w Rabce-Zdroju.

Wody mineralne obok tężni: Wysowa-Zdrój i Szczawa

W Beskidzie Niskim tężnię ma uzdrowisko Wysowa-Zdrój. Według danych mapowych powstała w 2023 roku, wstęp jest bezpłatny, a teren dostępny o każdej porze. Dane wskazują też, że solanka pochodzi z Wysowej-Zdroju. Wikipedia nie wspomina o samej tężni, ale opisuje miejscowe uzdrowisko: zalążkiem publicznego zakładu stał się budynek wzniesiony w 1812 roku przez wójta Wysowej, a w parku zdrojowym są ogólnodostępne ujęcia solanek Aleksandra i Józef I. Tężnia leży niedaleko pijalni wód mineralnych, więc oba miejsca łatwo odwiedzić podczas jednego spaceru.

Szczawa, wieś między Beskidem Wyspowym a Gorcami, pokazuje, że tężnia nie musi być głównym punktem miejscowości. Pijalnia wód mineralnych w Szczawie stoi przy drodze wojewódzkiej 968, nieco na północ od nowego kościoła, a obok niej, według Wikipedii, jest niewielka tężnia, ławki i teren rekreacyjny. Pierwszą pijalnię wybudowano tu w 1938 roku, a szczegółowe badania wód przeprowadzono w 1958 roku. W obecnej pijalni dostępne są trzy wody o różnym składzie: Szczawa 1, Dziedzilla i Hanna. Źródła nie podają o tej tężni nic więcej.

Poręba Wielka, Jordanów i Zembrzyce

Tężnia w Porębie Wielkiej stoi w gminie Niedźwiedź, według gminy w otoczeniu Gorczańskiego Parku Narodowego, obok gminnego amfiteatru. Jest drewniana, a w środku umieszczono gałązki tarniny. Gmina radzi przebywać przy niej co najmniej pół godziny, w odległości nie większej niż 10 m, a najlepiej w słoneczną i wietrzną pogodę. Na tej samej stronie publikuje szczegółowe dane o wodzie z otworu Poręba Wielka IG-1, wykonanego w latach 1973-1975 do głębokości 2002,4 m: to woda chlorkowo-wodorowęglanowo-sodowa, jodkowa i termalna, o temperaturze 42,1 stopnia. Strona nie mówi wprost, czy właśnie ta woda spływa po gałązkach tarniny. Zawiera za to listę wskazań i przeciwwskazań, którą warto przeczytać przed wizytą. Niedaleko stoją Termy Gorce.

Tężnia w Jordanowie powstała w ramach programu Małopolskie tężnie solankowe, współfinansowanego przez województwo, z terminem realizacji do końca 2024 roku. Miasto podkreśla, że korzystanie jest bezpłatne, że obiekt jest przeznaczony do użytku w sezonie letnim, a teren dostosowano do potrzeb osób starszych i z niepełnosprawnościami. Obok wybudowano boisko do piłki plażowej. Do wieży widokowej na Hajdówce jest stąd około kilometra.

Tężnia w Zembrzycach należy do infrastruktury rekreacyjnej gminy, a administruje nią Gminne Centrum Kultury i Czytelnictwa. Gmina publikuje pełny regulamin. Wynika z niego, że wstęp jest bezpłatny, trzeba utrzymywać co najmniej metr odległości od konstrukcji, nie wolno dotykać gałązek ani pić solanki, a dzieci mogą przebywać tylko z dorosłymi. Regulamin ostrzega, że solanka może podrażnić oczy i poplamić ubranie. Administrator zastrzega sobie prawo do wyłączenia tężni z powodu pogody lub prac konserwacyjnych. W okolicy leży Jezioro Mucharskie.

Park podworski w Łukowicy i park miejski w Gorlicach

Tężnia w Łukowicy stoi w parku podworskim w centrum wsi, w powiecie limanowskim. Gmina zbudowała ją w ramach rewitalizacji parku i otoczenia starego kościoła, razem ze ścieżkami, altaną, siłowniami zewnętrznymi, placem zabaw i kładką nad stawem. Serwis Limanowa.in pisał w lipcu 2019 roku, że kompleks został odebrany, a w tężni użyto solanki z Zabłocia. Z kolei wójt przypisywał jej właściwości lecznicze, których tu nie powtarzamy, bo to wypowiedź organizatora, a nie wynik badań.

W Gorlicach tężnia ma stanąć w Parku Miejskim, w miejscu dawnej kawiarni Parkowa. Według zapowiedzi urzędu miejskiego konstrukcja drewniana ma mieć kształt wielokąta wpisanego w okrąg, oświetlenie i kolumnę z gałązek tarniny, po której spływa solanka. Teren pod zadaszeniem ma być utwardzony i wyłożony kostką granitową, a wokół mają stać ławki, kosze i pergole nawiązujące do dawnej architektury parku. Dostępne źródła pochodzą z zapowiedzi, więc o zasady korzystania i działanie tężni trzeba zapytać urząd. Opis na portalu: tężnia solankowa w Gorlicach.

Poza górami: Polanka Wielka i Paczółtowice

Dwie tężnie z tej listy leżą już poza Beskidami, ale mają podobny charakter gminnych miejsc odpoczynku. Tężnia w Polance Wielkiej, w powiecie oświęcimskim, została uruchomiona 14 kwietnia 2022 roku, jak podaje wójt na stronie gminy. W danych mapowych obiekt jest oznaczony jako sezonowy.

Tężnia w Paczółtowicach w powiecie krakowskim to według lokalnego portalu niewielka gradiernia, pierwsza w gminie. Stanęła w lipcu 2022 roku na skwerze kilkaset metrów od zabytkowego kościoła, jako ostatni element zagospodarowania miejsca z plenerową siłownią i drewnianą sceną.