Sieć, o której marzył jeden działacz

Schroniska w Beskidach Zachodnich i Pieninach mają wspólnego bohatera, choć rzadko się go wymienia: Kazimierza Sosnowskiego. Według hasła o schronisku na Przehybie to on w 1908 roku złożył w nowosądeckim oddziale Towarzystwa Tatrzańskiego wniosek o budowę schroniska w Beskidzie Sądeckim, a w 1923 roku zaprezentował w prasie pomysł szlaku głównego z siecią schronisk wzdłuż trasy. Jego imię noszą dwa schroniska z tego tekstu: to na Przehybie i to na Hali Krupowej. Jego nazwisko pojawia się też w dziejach schroniska na Leskowcu.

Poniżej przechodzimy od drewnianych budynków z lat trzydziestych, przez powojenne odbudowy, po bacówki z lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Schronisk tatrzańskich tu nie opisujemy, mają własny tekst. Cenników i godzin nie podajemy, bo zmieniają się szybciej niż tekst: przed wyjściem sprawdź stronę wybranego schroniska.

Drewniane schroniska z lat trzydziestych

Schronisko PTTK na Luboniu Wielkim w Beskidzie Wyspowym stoi na szczycie, na wysokości 1022 m n.p.m. Budowę rozpoczęto w czerwcu 1930 roku, a do użytku oddano je 9 sierpnia 1931 roku, według projektu Jerzego Czoponowskiego i profesora Stanisława Dunin-Borkowskiego. Budynek w stylu zakopiańskim jest wpisany do rejestru zabytków. W sierpniu i jesienią 1944 roku służył jako baza partyzantów Armii Krajowej; według Wikipedii od spalenia przez Niemców uratowała go odwaga gospodyni, Karoliny Kaleciak. Szlak żółty z Rabki-Zaryte prowadzi przez trudny odcinek skalny, o czym lepiej wiedzieć przed wyjściem.

Schronisko PTTK Leskowiec w Beskidzie Małym postawił w 1932 roku cieśla Jan Bargiel z Targoszowa. Wikipedia podaje, że budowa trwała cztery miesiące, a uroczyste otwarcie odbyło się 3 września 1933 roku. Ta sama encyklopedia opisuje, jak w 1945 roku oddziały niemieckie miały spalić budynek, ale zostały przez gospodarza poczęstowane domowym alkoholem i odeszły. To jedna relacja, z jednego źródła, i tak należy ją czytać. Przy schronisku schodzi się kilka szlaków, a Wikipedia nazywa okolicę ważnym węzłem szlaków Beskidu Małego.

Schronisko PTTK na Jaworzynie Krynickiej powstało jako dzieło krynickiego oddziału Towarzystwa Tatrzańskiego. Projekty pojawiły się w 1928 roku, budowę prowadzono zimą 1933 i 1934, a w grudniu 1934 roku obiekt częściowo oddano turystom. Nosił imię Józefa Piłsudskiego; miejscowe przekazy głoszą, że marszałek miał zasadzić na stoku limbę, ale to właśnie przekaz, nie potwierdzony fakt. Wśród gości Wikipedia wymienia Jana Kiepurę i księżniczkę Julianę, przyszłą królową Holandii. Budynek spłonął w październiku 1944 roku podczas obławy na partyzantów, a kolejne schroniska stawiano na jego fundamentach. Obecny budynek otwarto w czerwcu 1997 roku.

Schronisko na Hali Krupowej ma w nazwie błąd, który powtarzają wszyscy: wbrew niej nie stoi na Hali Krupowej, tylko na polanie Sidzińskie Pasionki w Paśmie Policy. Pierwsze schronisko, nazwane Pod Policą, otwarto w grudniu 1935 roku, a Niemcy spalili je w październiku 1944 roku. Odbudowane otwarto w październiku 1955 roku. Na budynku wisi tablica poświęcona Janowi Pawłowi II, który jako kardynał Karol Wojtyła odbył tu w 1978 roku jedną ze swoich ostatnich górskich wycieczek przed wyjazdem do Rzymu.

Schronisko na Przehybie (w części źródeł Prehyba) na wysokości 1138 m n.p.m. było planowane ponad trzydzieści lat. Prace budowlane ruszyły 2 lipca 1937 roku, a w listopadzie tego samego roku schronisko udostępniono turystom. Nowy budynek z kamienia otwarto 23 sierpnia 1958 roku. Drewniana część spłonęła 17 grudnia 1991 roku, a po odbudowie schronisko wróciło do pracy 31 grudnia 1997 roku. Dojdziesz tu czterema szlakami, a Wikipedia zaznacza, że dojechać można także asfaltową drogą.

Bacówki i schroniska budowane po wojnie

Bacówkami nazywano w PTTK schroniska turystyki kwalifikowanej, stawiane z inicjatywy Edwarda Moskały. Schronisko pod Bereśnikiem nad Szczawnicą otwarto dla turystów w 1989 roku. Wikipedia pisze, że było ostatnim z obiektów, których budowę Moskała zainicjował, ale z odmienną architekturą i położeniem blisko miejscowości rzadko bywa dziś tak odbierane. Imię patrona nadano mu w sierpniu 2013 roku.

Bacówka PTTK nad Wierchomlą mieści się w spichlerzu przeniesionym ze Złockiego, dlatego wygląda inaczej niż klasyczne schroniska. Uroczyście otwarto ją 15 października 1978 roku. Obok stoją Fiński Domek i Moskałówka, a polana pozwala zobaczyć w dobrą pogodę Tatry.

Schronisko na Hali Łabowskiej zaczęło się od schronu z pokoikiem i kuchnią, który w 1953 roku postawił nowosądecki oddział PTTK. Rozbudowa z lat 1973-1980 dała budynkowi z grubsza dzisiejszy kształt. Schronisko nie ma przyłącza do sieci energetycznej, a prąd daje agregat, więc na nocleg zabierz latarkę i powerbank.

Schronisko na Kudłaczach w Paśmie Lubomira i Łysiny jest najmłodsze: działkę kupiono we wrześniu 1989 roku, roboty trwały od marca 1990 roku, a turystom udostępniono je w sierpniu 1991 roku. Fundamenty wykopali uczniowie liceum w Myślenicach. Wikipedia zaznacza, że pasmo zalicza się do Beskidu Wyspowego według jednej regionalizacji, a przewodniki zwykle umieszczają je w Beskidzie Makowskim.

Pieniny: od pensjonatu do schroniska

Schronisko PTTK Trzy Korony w Sromowcach Niżnych zbudowano w latach 1929-1930 według projektu Jana Biasiona. Zwano je Schroniskiem Śląskim, bo należało do komisji turystyki autonomicznego Województwa Śląskiego. W czasie wojny Niemcy urządzili tu strażnicę graniczną, od 1962 roku był tu dom wypoczynkowy dla żołnierzy Wojsk Ochrony Pogranicza, a w 1965 roku obiekt trafił do PTTK. Wikipedia podaje, że można tu dojechać drogą asfaltową, a widoki obejmują Przełom Dunajca i Tatry Bielskie.

Schronisko Orlica w Szczawnicy powstało w 1932 roku jako prywatny pensjonat. W 1952 roku wydzierżawiło go PTTK i uruchomiło schronisko, a w 1970 roku nastąpił przymusowy wykup budynku. Imię Józefa Madei, jednego z pierwszych przewodników pienińskich, nadano mu w 1956 roku. Dunajec i Droga Pienińska są stąd o kilkanaście minut spacerem.

W Jaworkach, w dolinie obok Wąwozu Homole, stoi jeszcze Schronisko pod Durbaszką. Nie dojedziesz do niego samochodem osobowym, a podejście od wsi zajmuje według strony obiektu około godziny. Źródła, z których korzystaliśmy, nie opisują jego właściciela, więc nie zaliczamy go jednoznacznie do sieci PTTK.

Jak czytać te opisy

Wysokości, liczby miejsc i czasy przejść różnią się między źródłami, a schroniska przebudowują się częściej niż przewodniki. Daty budowy i imiona patronów pochodzą z haseł Wikipedii o poszczególnych schroniskach i ze stron samych obiektów. Czasy podane przy szlakach to czasy z opisów w Wikipedii, a nie gwarancja: zależą od pogody i kondycji.