Beskid Wyspowy nie ma jednego długiego grzbietu, który dałoby się przejść z końca na koniec. Zamiast tego jest tu szereg oddzielnych gór, każda otoczona szerokimi dolinami. Stąd nazwa, o której pochodzeniu spierają się nawet autorzy opracowań. Poniżej: skąd ta nazwa, dlaczego góry wyglądają jak wyspy i które szczyty tworzą trzon regionu. Wieże widokowe, które stoją na wielu z nich, opisujemy w osobnym tekście, dlatego tu pojawiają się tylko przy okazji.

Gdzie leży i co go wyróżnia

Według Wikipedii Beskid Wyspowy to część Beskidów Zachodnich między doliną Raby a Kotliną Sądecką, o powierzchni około 1000 km2. Cały leży w województwie małopolskim, a największa część należy do powiatu limanowskiego. Granice bywają wytyczane różnie. Regionalizacja z 2018 roku przesunęła południową granicę tak, że Magorzyca, Wielki Wierch i Kiczora Kamienicka należą dziś do Gorców, choć dawniej liczono je do Beskidu Wyspowego.

Najwyższy szczyt to Mogielica, 1170 m n.p.m. Wikipedia opisuje góry regionu jako samotne wzniesienia, które sięgają do 1170 m i wznoszą się o 400-500 m ponad łagodnie sfalowane podgórze. Zazwyczaj stoki północne są bardziej strome od południowych, a wierzchowina bywa płaska. Wyjątek stanowią trzy pasma: Łososińskie, Cichoń-Ostra i Cietnia. W paśmie Cietnia leży lesisty szczyt Grodzisko, na którym zachowały się wały dawnego grodu. Według Wikipedii spalili go najeźdźcy mongolscy, prawdopodobnie w 1287 roku. W Paśmie Łososińskim wznosi się Łysa Góra nad Limanową, zwieńczona betonowym krzyżem.

Skąd nazwa: trzy wersje

Najpopularniejsze wyjaśnienie wiąże nazwę z Kazimierzem Sosnowskim, nauczycielem i pionierem turystyki górskiej. Podanie mówi, że gdy z młodzieżą nocował na szczycie Ćwilina, rano zobaczyli morze mgieł, z którego jak wyspy wyłaniały się szczyty. To podanie, nie potwierdzony fakt.

Wikipedia przytacza dwie próby sprawdzenia tej opowieści. Według badań Dariusza Gacka nazwy Beskid Wyspowy jako pierwszy zaczął używać geograf Ludomir Sawicki, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, między innymi w opracowaniu „Z fizyografii Karpat polskich” z 1910 roku. Według Adama Kapturkiewicza twórcą nazwy nie był ani Sosnowski, ani Sawicki: Sosnowski przed wojną w ogóle nie pisał w „Wierchach” o tym terenie, a u Sawickiego określenie „góry wyspowe” opisywało tylko ukształtowanie terenu i dotyczyło także gór na Węgrzech. Szerzej nazwy zaczęto używać w połowie lat trzydziestych XX wieku w „Wierchach” i innych opracowaniach turystycznych, a rozpowszechniła się po II wojnie światowej. Spór o autorstwo pozostaje więc otwarty.

Tę legendę zachował sam Ćwilin. Karta Ćwilina podaje, że to właśnie na Polanie Michurowej, pozostałości po dawnym pasterstwie, Sosnowski miał wymyślić to określenie.

Dlaczego góry wyglądają jak wyspy

Wyjaśnienie jest geologiczne. Według Wikipedii odosobnione góry regionu to denudacyjne ostańce piaskowców magurskich. Dawniej układ warstw był odwrotny: wklęsłe formy, czyli synkliny, tworzyły twarde skały, a wypukłe antykliny miękkie. Gdy na przełomie starszego i młodszego trzeciorzędu teren sfałdowano i wypiętrzono, rzeźba się odwróciła. Miękkie łupki, margle i cienkoławicowe piaskowce wietrzały szybciej i utworzyły łagodne stoki oraz szerokie obniżenia, a odporne piaskowce zostały jako wzniesienia. Dawne doliny stały się górami, dawne góry dolinami.

Efekt wzmacnia pogoda. Wikipedia zauważa, że w regionie dość często występuje morze mgieł, spowodowane inwersją temperatury. Wtedy odosobnione szczyty naprawdę wyrastają z mgły zalegającej w dolinach, jak wyspy na morzu.

Szczyty, które warto znać

Wikipedia wymienia najwyższe szczyty regionu: Mogielica 1170 m, Ćwilin 1072 m, Jasień 1063 m, Modyń 1029 m, Luboń Wielki 1022 m, Krzystonów 1012 m, Śnieżnica 1007 m, Szczebel 977 m i Lubogoszcz 968 m. Wysokości są tam zaokrąglone do pełnych metrów, stąd drobne różnice względem kart, które podają Śnieżnicę jako 1006 m.

Mogielica

Mogielica ma 1170,2 m, a jej wierzchołkową część miejscowi nazywają Kopą. Według Wikipedii pierwsza wzmianka o szczycie pochodzi z XV wieku. Wierzchołkowe partie porasta skarlały las świerkowy, który jest jedynym w całym regionie fragmentem regla górnego. Na szczycie i północnych stokach leży rezerwat przyrody Mogielica, utworzony 12 marca 2011 roku zarządzeniem regionalnego dyrektora ochrony środowiska w Krakowie z 30 grudnia 2010 roku, opublikowanym 25 lutego 2011 roku. Stąd w różnych opisach pojawiają się dwie daty. Rezerwat chroni głuszca i jego siedliska.

Wikipedia opisuje też dawną halę Stumorgi na południowo-zachodnim grzbiecie, gdzie pasterze z Jurkowa wypasali duże stada owiec. Nazwa pochodzi od dawnej miary powierzchni, morga. Dziś polana stopniowo zarasta lasem.

Ćwilin i Śnieżnica

Ćwilin, drugi co do wysokości szczyt regionu, ma nazwę od niemieckiego słowa Zwilling, czyli bliźniak. Według Wikipedii odnosi się ona do sąsiedniej Śnieżnicy i została nadana w XIV wieku przez niemieckich osadników. Wikipedia opisuje osuwisko z 15 sierpnia 1927 roku, kiedy po długotrwałych opadach oderwał się fragment stoku, a po osuwisku nad potokiem Rosłaniec pozostały odsłonięte skały.

Śnieżnica ma trzy niemal równe wierzchołki, stąd lokalna nazwa Widłak. Od Ćwilina oddziela ją głęboka Przełęcz Gruszowiec. Na północnych stokach środkowego wierzchołka, zwanego Wierchy, leży rezerwat przyrody Śnieżnica, założony w 1968 roku dla ochrony naturalnej buczyny karpackiej. Początkowo miał 8,57 ha, a po powiększeniu w 2004 roku 24,92 ha.

Luboń Wielki

Luboń Wielki ma 1022 m i według Wikipedii jest najwybitniejszym szczytem regionu. Dawniej miejscowi nazywali go Biernatką. Na szczycie stoi schronisko PTTK z 1931 roku, wpisane do rejestru zabytków w 2009 roku, a także maszt radiowo-telewizyjny z 1961 roku, zbudowany, żeby umożliwić transmisję mistrzostw świata FIS w Zakopanem. Na południowo-wschodnim stoku rezerwat chroni największe w Beskidzie Wyspowym gołoborze, skałki zwane Dziurawymi Turniami i jaskinię. Najtrudniejszy szlak prowadzi tu Percią Borkowskiego, gdzie w obrębie rezerwatu trzeba się wspinać po skałach.

Lubogoszcz

Lubogoszcz ma trzy wierzchołki: zachodni Zapadliska (766 m), środkowy Lubogoszcz Zachodni (953 m) i najwyższy, wschodni, 968 m. Powyżej około 500-550 m jest całkowicie zalesiona, więc widoki dają tylko niższe partie szlaków i wiatrołomy. Wikipedia zalicza do największych osuwisk regionu te w rejonie Zapadlisk i Żabiego Oczka. Żabie Oko to staw wypełniający niszę osuwiskową. Nazwę nadali mu turyści, a miejscowa ludność dawniej mówiła Stawisko. Północne zbocza chroni rezerwat przyrody Lubogoszcz.

Modyń

Modyń ma 1029 m i dwa wierzchołki, 1028,5 oraz 1026,5 m. Jest niemal w całości porośnięta lasem, a na południowych stokach leży jaskinia, jedna z większych w regionie według Wikipedii. Wieża widokowa na szczycie ma własny opis w tekście o wieżach.

Ślady wojny na niższych górach

Nie wszystkie ważne góry regionu są wysokie. Kobyła, zwana też Kobylą Górą, ma około 600 m, ale Wikipedia podaje trzy wysokości zależnie od źródła: 605 m według Geoportalu, 603 m według mapy Compass i 613 m według przewodnika Krygowskiego. W czasie I wojny światowej, podczas tak zwanej bitwy pod Limanową, góra o znaczeniu strategicznym sześć razy przechodziła z rąk do rąk między wojskami rosyjskimi i austro-węgierskimi. Na północnym stoku zachował się cmentarz wojenny nr 300 Rajbrot-Kobyła, a wydarzenia upamiętnia pomnik na polanie Mulowiec. Wikipedia pisze o licznych cmentarzach z tych walk także w innych miejscach regionu, na przykład w Męcinie i Kasinie Wielkiej.