Które kościoły z listy są drewniane i gotyckie

Zestaw z tytułu tematu trzeba było uporządkować, bo nie wszystkie wymienione świątynie są z drewna. Według Wikipedii kościół w Grywałdzie jest gotycki i drewniany, w Harklowej drewniany i późnogotycki, a w Orawce drewniany, z XVII wieku. Kościół w Lipnicy Wielkiej jest murowany i barokowy, a kościół św. Stanisława we Frydmanie na Spiszu murowany, w najstarszych partiach gotycki. Opisujemy więc drewniane świątynie Podhala, Pienin i Orawy, a murowane tylko krótko, jako przeciwwagę. Dębno, które szeroko opisuje osobny tekst o kościołach gotyckich Małopolski, pojawia się tu tylko jako punkt odniesienia.

Dębno: wzorzec dla kościołów podhalańskich

Kościół św. Michała Archanioła w Dębnie pochodzi z drugiej połowy XV wieku, a jego wieża z 1601 roku. W 2003 roku wpisano go na listę światowego dziedzictwa UNESCO razem z pięcioma innymi drewnianymi kościołami południowej Małopolski. Stanowi dobry punkt odniesienia, bo cechy, które widać w Dębnie, powtarzają się w sąsiednich wsiach: prostokątnie zamknięte prezbiterium, dach kryty gontem i obiegające budowlę soboty, czyli drewniane podcienia.

Grywałd: gotyk na brzegu Pienin

Grywałd leży w gminie Krościenko nad Dunajcem, już w Pieninach. Wikipedia opisuje stary kościół św. Marcina jako gotycki, drewniany, wzniesiony w drugiej połowie XV wieku na miejscu wcześniejszej świątyni. Według podania w tym samym miejscu miała wcześniej stać pogańska gontyna, ale to tylko legenda i nie ma na to potwierdzenia w źródłach. Przed 1618 rokiem kościół znacznie przebudowano: zmieniono konstrukcję dachu i stropów, dostawiono wieżę i pokryto wnętrze polichromią.

Prezbiterium i nawa mają konstrukcję zrębową, a wieżę słupową. Wieżę i część nawy okalają oszalowane soboty. Za głównym ołtarzem namalowano Michała Archanioła strącającego do piekła szatana w postaci niedźwiedzia. W ołtarzu głównym zachował się późnogotycki tryptyk z XVI wieku ze św. Marcinem. Znane remonty to między innymi lata 2008-2010 z szerokimi pracami konserwatorskimi. Obok stary kościółek zastąpił w parafii nowy, murowany kościół Matki Bożej Śnieżnej, budowany w latach 1992-1997, czyli świątynia nowa, nie zabytkowa.

Harklowa: późnogotycka świątynia po XIX-wiecznych przeróbkach

Kościół Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Harklowej, wsi nad Dunajcem w gminie Nowy Targ, zbudowano pod koniec XV wieku na miejscu starszej świątyni. Wikipedia zalicza go do grupy kościołów podhalańskich i zaznacza, że znaczne przekształcenia z XIX wieku niekorzystnie odbiły się na jego architekturze. Obok nawy dobudowano w 1866 roku okazałą czworoboczną kaplicę z kopułą, a w 1877 roku neogotycką wieżyczkę na sygnaturkę. Wieża izbicowa pochodzi z XVII wieku.

Wnętrze około 1500 roku ozdobiono polichromią patronową, ale przemalowywano ją czterokrotnie. Obecne malowidła na sklepieniu i ścianach są z 1935 roku, a dawne dekoracje zachowały się we fragmentach na stropie przedsionka pod wieżą. Przy tej budowli widać więc, że wiek konstrukcji i wiek wystroju to dwie różne sprawy. Dwa rokokowe ołtarze w kaplicy pochodzą według Wikipedii z kościoła w Maciejowcach na Słowacji.

Orawka: najstarszy drewniany kościół Górnej Orawy

Kościół św. Jana Chrzciciela w Orawce powstawał z inicjatywy księdza Jana Sczechowicza. Przygotowania zaczęły się w 1650 roku, a w 1656 wizytator opisał ściany wzniesione do wysokości około 3,5 metra. Kościół ukończono przed 1659 rokiem, a konsekrowano w 1715. Wikipedia pisze, że jest uważany za najstarszy drewniany kościół Górnej Orawy, więc to ocena, nie rozstrzygnięty fakt. Obiekt stoi na Szlaku Architektury Drewnianej, a według Wikipedii w 2003 roku uznano go za pomnik historii.

Wnętrze pokrywa polichromia figuralno-ornamentalna. Cykl 14 scen z życia św. Jana Chrzciciela powstał między 1656 a 1659 rokiem, a galeria 53 świętych i błogosławionych związanych z tradycją węgierską jest z 1711 roku. Na emporze stoją organy z trzeciej ćwierci XVII wieku, które Wikipedia zalicza do najstarszych w Polsce organów piszczałkowych, na których wciąż można grać. Orawka była w gronie dziewięciu kościołów zgłoszonych do wpisu na listę UNESCO w 2003 roku, ale komitet wybrał najstarsze, gotyckie świątynie i Orawka się na niej nie znalazła.

Kościoły murowane w sąsiedztwie: Lipnica Wielka i Frydman

Kościół św. Łukasza Ewangelisty w Lipnicy Wielkiej w powiecie nowotarskim to murowana świątynia barokowa z lat 1762-1770, poświęcona w 1769 roku, z wieżą nadbudowaną w 1798 roku. Wyposażenie jest neobarokowe i pochodzi z około 1915 roku. Nie należy więc do drewnianych kościołów, choć sąsiednie wsie słyną z drewnianych świątyń.

Kościół św. Stanisława we Frydmanie na Spiszu Wikipedia opisuje jako gotycki w najstarszych partiach, z przełomu XIII i XIV wieku, zbudowany z kamienia łamanego i późniejszymi barokowymi przebudowami. Uchodzi za najstarszy zabytek architektury sakralnej na Podtatrzu. Ta budowla pokazuje, że spiskie wsie mają własną, murowaną tradycję, odmienną od drewnianych kościołów Podhala i Orawy.