Apteka na placu Zgody

Apteka Pod Orłem stała przy placu Zgody w Podgórzu, dziś placu Bohaterów Getta 18. Gdy w marcu 1941 roku Niemcy utworzyli w Podgórzu zamkniętą dzielnicę dla ludności żydowskiej, apteka znalazła się w jej granicach. Prowadził ją Tadeusz Pankiewicz, farmaceuta, który pracował w rodzinnej aptece od 1930 roku i kierował nią od 1934 roku.

Według biografii Pankiewicza w Wikipedii, opartej na jego wspomnieniach i literaturze, niemieckie władze zgodziły się na działanie apteki w getcie pod warunkami, między innymi zatrudniania wyłącznie personelu uznanego za „aryjski”. Muzeum Krakowa podaje natomiast, że apteka była w czasie getta miejscem spotkań i schronienia dla jego mieszkańców.

Pankiewicz i jego współpracownice

Z Pankiewiczem w aptece pracowały w latach 1941-1943 Irena Droździkowska, Aurelia Danek-Czortowa i Helena Krywaniuk. Muzeum Krakowa pisze, że cały personel apteki był świadkiem niszczenia wielowiekowej historii krakowskich Żydów. Zasługą Pankiewicza i jego współpracownic, według muzeum, jest to, że nie pozostawali obojętni na cierpienie, udzielali pomocy potrzebującym, a po wojnie świadczyli o wydarzeniach w getcie.

Według biografii Pankiewicza w Wikipedii odznaczono go medalem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” w 1983 roku.

Wspomnienia: Apteka w getcie krakowskim

Swoje doświadczenia z lat okupacji Pankiewicz opisał w książce „Apteka w getcie krakowskim”, opublikowanej po raz pierwszy tuż po wojnie. Według Muzeum Krakowa jest to podstawa scenariusza obecnej wystawy. Autorzy wystawy oparli się także na relacjach z archiwów Żydowskiego Instytutu Historycznego, na zbiorach Yad Vashem oraz na innych wspomnieniach, pamiętnikach i nagraniach z tego okresu.

Pankiewicz w swojej książce opisał życie codzienne getta, akcje wysiedleńcze i likwidację getta w marcu 1943 roku. Jest to relacja osoby, która przez dwa lata mieszkała w centrum zamkniętej dzielnicy. W historii samego getta apteka pojawia się więc zarówno jako miejsce, jak i jako źródło wiedzy o ludziach, którzy w nim zamieszkiwali.

Apteka jako muzeum

Dziś dawna apteka jest oddziałem Muzeum Krakowa i częścią muzealnej Trasy Pamięci 1939-1956. Wystawa „Apteka Tadeusza Pankiewicza w getcie krakowskim” zajmuje wszystkie pomieszczenia i składa się z sześciu części. Każda z nich nawiązuje do dawnej funkcji sali: izba ekspedycyjna przedstawia historię miejsca i ludzi, sala recepturowa opowiada o sposobach przetrwania w getcie, w pokoju dyżurnym pokazana jest postać Pankiewicza jako świadka i kronikarza Zagłady, materialnia przypomina rolę apteki jako miejsca spotkań i schronienia, a w laboratorium mowa jest o powojennej pamięci i niepamięci o krakowskich Żydach.

Po likwidacji apteki w latach sześćdziesiątych XX wieku zniszczeniu uległo jej wyposażenie. Według muzeum meble, sprzęty i naczynia zostały zrekonstruowane na podstawie dokumentacji i relacji świadków, a obok nich pokazano oryginalne przedmioty z epoki oraz kilka odnalezionych rzeczy z dawnej apteki Pankiewiczów. Informacje o możliwościach zwiedzania podaje Muzeum Krakowa.

Przed apteką stoi pomnik złożony z pustych krzeseł, a historię całej dzielnicy opisuje karta getta krakowskiego.