Rabka-Zdrój znana jest dziś jako uzdrowisko dziecięce, ale jej historia zaczyna się od soli, a nie od dzieci. Solanki wydobywano tu i wokół nich spierano się o prawa już w średniowieczu, uzdrowisko powstało w XIX wieku, a profil dziecięcy utrwalił się dopiero po II wojnie światowej. Poniżej zestawiamy daty z dwóch źródeł, Wikipedii i strony miasta, i zaznaczamy miejsca, w których się nie zgadzają.

Sól w średniowieczu: co mówi dokument z 1254 roku

Najstarszy trop prowadzi do roku 1254. Wikipedia przytacza informację, że Jan Długosz, powołując się na dokument Bolesława Wstydliwego, wymienia nazwę "Sal in Rabschyca". Według Wikipedii wskazuje to na wykorzystywanie rabczańskich solanek na potrzeby klasztoru cystersów. To interpretacja, a nie opis konkretnej warzelni, i tak trzeba ją czytać.

Strona miasta dodaje kolejne daty. W latach 30. XIII wieku wojewoda krakowski Teodor Gryfita miał upoważnić klasztor cystersów do osadnictwa i wykorzystania soli, w 1382 roku Ludwik Węgierski odebrał Rabkę klasztorowi, a przywilej lokacyjny na prawie magdeburskim wydano 15 sierpnia 1446 roku. Około 1448 roku wieś trafiła w ręce rodu Jordanów. W 1568 roku Jerzy Grossman uzyskał zezwolenie na poszukiwanie i kopanie soli w Rabce.

Potem źródła zostały zakazane. Tu pierwsza rozbieżność: strona miasta podaje, że w 1818 roku władze austriackie zakazały czerpania wód solankowych. Eugeniusz Janota, autor przewodnika z 1860 roku, pisał z kolei, że źródła zawalano i strzeżono od 1813 roku na rozkaz rządu austriackiego. Różnica pięciu lat może wynikać z innych wydarzeń lub z błędu którejś strony, dlatego nie wybieramy jednej wersji.

Od solanek do uzdrowiska, 1857-1900

W 1857 roku solankami zainteresowała się Komisja Balneologiczna Towarzystwa Naukowego, a rok później lekarz Fryderyk Skobel wykonał pierwszą analizę chemiczną. Według Wikipedii badania z 1858 roku, przeprowadzone przez krakowskiego chemika Adolfa Aleksandrowicza i Skobla, wykazały, że rabczańskie solanki należą do najsilniejszych jodowo-bromowych w Europie. Zastrzeżenie: to ocena przytoczona przez Wikipedię, która nie podaje tu niezależnego pomiaru.

W 1861 roku oczyszczono zasypane źródła, nazwane Maria, Rafaela, Krakus, Kazimierz i Helena. Wspierał to profesor Józef Dietl. Zakład kąpielowo-leczniczy powstał w 1864 roku. Mniej więcej w tym samym czasie Julian Zubrzycki, ówczesny właściciel Rabki, założył Park Zdrojowy, który rozbudował później kolejny właściciel uzdrowiska, Kazimierz Kaden. Dziś park zajmuje około 30 ha.

Uzdrowisko rosło szybko. W 1882 roku stało w nim 15 pensjonatów z 240 pokojami. Liczba kuracjuszy wzrosła z 164 w 1884 roku do 1148 w 1889. Kolej połączyła Rabkę z Krakowem w 1885 roku, kanalizację wykonano w 1896 roku, a elektryczność doprowadzono w 1900 roku. Tereny uzdrowiska kupiła w 1895 roku rodzina Kadenów.

Dzieci: dwie daty, jedna tradycja

Skąd właściwie wzięła się dziecięca specjalizacja? Źródła podają dwie różne daty początku. Wikipedia pisze, że osiem lat po zakładzie z 1864 roku, czyli w 1872, otwarto zakład leczenia dzieci. Strona miasta wspomina natomiast, że w 1889 roku Julian Zubrzycki przekazał parcelę pod kolonię dla dzieci skrofulicznych. Być może chodzi o dwa różne przedsięwzięcia, ale żadne ze źródeł tego nie rozstrzyga.

Frekwencja rosła: 6729 kuracjuszy w 1914 roku, 27 452 w 1938 i 30 153 w 1939. Po wojnie uzdrowisko przejął Skarb Państwa. Rada Ministrów 11 lipca 1946 roku uchwaliła utworzenie Zespołu Sanatoriów dla dzieci gruźliczych, a pierwsze sanatorium obserwacyjne otwarto 10 czerwca 1947 roku w willi Wiosna. Według strony miasta w latach 60. profil leczniczy zmienił się: zamiast gruźlicy zaczęły dominować choroby oddechowe.

Dziś, jak podaje Wikipedia, uzdrowisko ma dziewięć ujęć wód głębinowych sięgających do 1200 m, z których pierwsze wykonano w 1858 roku. Wody zaliczane są do jodkowo-chlorkowo-sodowo-bromkowych, a ich temperatura dochodzi do 30 stopni. Rabka według tego samego źródła specjalizuje się w schorzeniach układu oddechowego i krążenia, głównie u dzieci. O tym, komu i jak pomagają zabiegi, decydują lekarze, nie opis w serwisie.

Prawa miejskie Rabka otrzymała 21 września 1953 roku. W 1999 roku nazwę zmieniono na Rabka-Zdrój, aby podkreślić uzdrowiskowy charakter miejscowości.

Miasto Dzieci Świata i co z tego zostało

Tytuł Miasta Dzieci Świata Rabka otrzymała w 1996 roku. Strona miasta mówi, że stało się to 1 czerwca 1996 roku podczas I Światowego Zlotu Kawalerów Orderu Uśmiechu, a Wikipedia dodaje, że tytuł nadał wojewoda małopolski na wniosek Międzynarodowej Kapituły Orderu. Z tamtą uroczystością związane jest Muzeum Orderu Uśmiechu: otwarto je w czerwcu 1996 roku, a w 2003 przeniesiono do nowej siedziby w Rabkolandzie. Opowiada o odznaczeniu, które dorośli otrzymują od dzieci.

Tradycje teatralne mają dwa opisy. Strona miasta pisze, że teatrzyk Rabcio-Zdrowotek powstał siłami społecznymi, a w latach 70. XX wieku stał się teatrem państwowym. Strona Teatru Lalek Rabcio podaje, że zawodowy teatr założono w 1949 roku. To dwie narracje o tej samej instytucji, których nie udało się nam uzgodnić.

Spacer po centrum zaczyna się zwykle w parku. W 2009 roku, jak podaje Wikipedia, uruchomiono nową tężnię solankową w kształcie walca, w miejsce tężni spalonej w czasie II wojny światowej. Według karty obiektu tężnia działa na solance z odwiertu Helena, a otwarto ją 22 czerwca 2009 roku. O innych tężniach regionu piszemy w osobnych tekstach.

W Rabce jest też drewniany kościół z lat 1600-1606, w którym mieści się Muzeum im. Władysława Orkana. To filia muzeum w Orkanówce w Porębie Wielkiej, o którym piszemy w tekście o Gorcach. Z Rabki-Zdroju zaczyna się też Główny Szlak Beskidzki na Turbacz.