Klimatyczne miejsca

Klimatyczne miejsca w Małopolsce: ponad 120 adresów, od krakowskiego Kazimierza i kamieniołomów po Janosikowy Skok na Dunajcu.

Ta strona jest dla osób, które wolą spacer po miejscu z charakterem niż kolejkę do znanego muzeum: dla par, dla samotnych wędrowców i dla tych, którzy lubią stare place, mosty, forty i opuszczone wyrobiska. Układamy je według typu, tak żeby można było zaplanować jeden spacer po okolicy. Wszystkie nadają się na wyjście we dwoje.

Jakie place i rynki warto zobaczyć w Krakowie?

W Krakowie najwięcej klimatu mają place Starego Miasta i Kazimierza. Każdy ma inną funkcję: jedne były rynkami, inne targowiskami, a jeszcze inne placami ze skwerem i fontanną.

Rynek Główny wytyczono w 1257 roku przy lokacji miasta. Ma kształt kwadratu o boku 200 metrów i powierzchnię 4 hektarów, więc jest największym placem miasta i jednym z największych rynków w Europie. Za bazyliką Mariacką, od wschodu, leży Mały Rynek, pomocniczy plac o wymiarach około 110 na 30 metrów. Z Rynku w stronę północy prowadzi ulica Floriańska, 335-metrowy odcinek Drogi Królewskiej do Bramy Floriańskiej. Spokojniejszy jest Plac Wszystkich Świętych między kościołem Franciszkanów, ulicą Grodzką i placem Dominikańskim, a przy Plantach leży Plac Szczepański z fontanną i secesyjnymi gmachami. Obok zaczyna się Plac Jana Matejki z pomnikiem Grunwaldzkim, tuż przy początku dawnej Drogi Królewskiej.

Na Kazimierzu klimat ma przede wszystkim Plac Nowy z Okrąglakiem, pawilonem handlowym z 1900 roku, zbudowanym na planie dwunastokąta. Po sąsiedzku jest Plac Wolnica, część pierwotnego rynku miasta Kazimierz wytyczonego w 1335 roku. Cały Kazimierz to dawne miasto królewskie, w którym przez wieki obok siebie rozwijały się dwie społeczności, chrześcijańska i żydowska, a ślady obu zostały w układzie ulic i budynków. Kto interesuje się filmem, może zobaczyć schody z filmu „Lista Schindlera” na podwórku przy ulicy Józefa 12. Szerzej o dziedzictwie dzielnicy pisaliśmy w zestawieniu dziedzictwa żydowskiego.

Po drugiej stronie Wisły leży Podgórze, dawniej samodzielne miasto, które prawa miejskie otrzymało 26 lutego 1784 roku, a do Krakowa włączono je w 1915 roku. Głównym placem jest Rynek Podgórski, trójkątny, wytyczony w 1785 roku, u podnóża wzgórza Lasoty. Na Kleparzu, tuż na północ od Starego Miasta, działają targowiska Rynek Kleparski i trójkątny Nowy Kleparz, który jest też węzłem przesiadkowym. Najwięcej codziennego życia widać na Placu Imbramowskim, największym targowisku miasta. Inne place miejskie to Plac Inwalidów w Krowodrzy z kamienicami z lat 20. i 30. i Plac Nowaka-Jeziorańskiego przy dworcu. Pełniejszy przewodnik po mieście to strona atrakcji Krakowa.

Czym wyróżnia się Nowa Huta i gdzie zobaczyć zabytki techniki?

Nowa Huta to miasto zaprojektowane od podstaw, którego budowę rozpoczęto w 1949 roku dla pracowników kombinatu metalurgicznego. W 1951 roku włączono je do Krakowa jako dzielnicę. Jej ośrodkiem jest Plac Centralny, symetryczny plac będący jednocześnie węzłem komunikacyjnym i parkiem. W Nowej Hucie leżą też Błonia mogilskie, łąka o powierzchni około 3,5 hektara w centrum dawnej wsi Mogiła.

Krakowskie mosty to osobna kategoria miejsc. Najbardziej rozpoznawalna jest Kładka Ojca Bernatka łącząca Kazimierz z Podgórzem: stalowy łuk z podwieszonymi pomostami i balansującymi rzeźbami. Najstarszy kompletny most drogowy na Wiśle to Most Józefa Piłsudskiego, a jedno z młodszych przepraw, Most Grunwaldzki, powstało w latach 1968-1972. Z Mostu Dębnickiego widać Zakole Wisły i Wzgórze Wawelskie, a Most Powstańców Śląskich to trzyprzęsłowy stalowy most o długości 148 metrów. Obok są jeszcze Most Kotlarski z konstrukcją łukową, Most Zwierzyniecki oddany do użytku w 2001 roku i Stopień Wodny Dąbie, po którego jazie prowadzi most z chodnikami, więc można tędy przejść pieszo z Grzegórzek na Podgórze. Na zachodnim krańcu miasta, przy Stopniu Wodnym Kościuszko, jest kładka pieszo-rowerowa o długości 285 metrów. Zestawienie obiektów inżynierii znajdziesz w tagu zabytki techniki.

Poza Krakowem do zabytków techniki należą bliźniacze mosty w Krościenku nad Dunajcem, którymi prowadzi jedyne drogowe połączenie Szczawnicy z resztą kraju, oraz wieża ciśnień w Tarnowie na osiedlu Jasna: 37 metrów wysokości, zbiornik w kształcie torusa i 24 zakrzywione słupy tworzące hiperboloidę. Czynny obiekt wodociągowy mieszkańcy nazywają „banią”.

Gdzie szukać fortów, baszt i obwarowań?

Najlepiej zachowane fortyfikacje to mury obronne Krakowa i baterie dawnej Twierdzy Kraków rozsiane po okolicznych wzgórzach. Są to miejsca spokojne, bez kolejek, dobre na krótki spacer.

Trasa turystyczna Mury Obronne prowadzi wzdłuż zachowanego odcinka średniowiecznych murów. Składają się na nią trzy gotyckie baszty: Pasamoników, Stolarzy i Cieśli, a także Brama Floriańska i Barbakan. Trasa ma około 100 m długości i prowadzi drewnianym gankiem wzdłuż murów. Dalej od centrum stoją baterie ziemne: Bateria B-44-5 w dawnej wsi Tonie na Prądniku Białym z około 1904 roku, Bateria B-44a-4 w rejonie Zielonek i Bateria FB-35 na Srebrnej Górze, austriacka bateria artylerii ciężkiej.

Gdzie szukać opuszczonych kamieniołomów i skał?

Nieczynne kamieniołomy to jedne z najbardziej nastrojowych miejsc regionu. W Krakowie wokół Krzemionek Zakrzowskich, a poza miastem w Krzeszowicach, Andrychowie i Pleśnej.

W Dębnikach Kapelanka to nieczynny kamieniołom wapienia na wzniesieniu Krzemionki Zakrzowskie. Wydobycie zakończono w 1991 roku, a niemal całe wzgórze stało się terenem rekreacyjnym. Przy ulicach Tynieckiej i Norymberskiej leży Łom Bergera. Poza Krakowem są kamieniołom porfiru w Miękini, gdzie pod gruntem leży płyta zastygłej lawy, kamieniołom Sowiarka w Ściejowicach z wapieniem i skamieniałościami, kamieniołom w Lichwinie po dawnym wydobyciu piaskowca, kamieniołom w Targanicach z piaskowcem na stoku Kiczory oraz Łom Hrabski w Dubiu, zwany też Marmurową Górą. Na Podgórzu, w Płaszowie, leżą Bagry Wielkie, zbiornik powstały po zalaniu wyrobisk żwirowni.

Jakie miejsca przyrodnicze mają charakter?

W regionie jest też sporo punktów, w których natura i historia przeplatają się w nietypowy sposób: wodospady, stare drzewa, mofeta i wąwóz rzeczny.

Szum, czyli Wodospad Szeroki w Będkowicach, jest najwyższym wodospadem na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej: tworzy próg z martwicy wapiennej o wysokości 4 metrów. W Harbutowicach rosną Cisy Raciborskiego, dwa stare drzewa, których wiek szacuje się na blisko 700 lat. W Zawoi można stanąć w miejscu, gdzie rosła Gruba Jodła, uznawana za najstarszą jodłę w Polsce, choć drzewa już nie ma. W Przełomie Pienińskim Janosikowy Skok to przewężenie Dunajca, gdzie rzeka płynie ciasnym wąwozem, a jej szerokość spada do około 12 metrów. W gminie Muszyna mofeta im. prof. Świdzińskiego to miejsce, gdzie z wody wydobywa się dwutlenek węgla, uznane za pomnik przyrody nieożywionej. W Czernej stoją ruiny arkadowego mostu zwanego Diabelskim Mostem, zbudowanego w latach 1671-1691 jako dojście do klasztoru. Więcej o tym, co leży w okolicach, przeczytasz w przewodniku po Ojcowie i na stronie przyrody.

Opuszczona wieś łemkowska Czertyżne leży w odosobnionej dolince w Beskidzie Niskim, w gminie Uście Gorlickie. Założono ją w 1584 roku, a dziś należy do Banicy.

Co klimatycznego jest w Tatrach?

W Tatrach nastrojowe są miejsca, do których dochodzi się pieszo: małe stawy, kotły polodowcowe i ślady dawnej infrastruktury turystycznej.

W Dolinie Zielonej Gąsienicowej, na Roztoce Stawiańskiej, leżą niewielkie stawki: Jedyniak (około 1577 m), Dwoiśniak i Mokra Jama, położona około 320 metrów od schroniska Murowaniec. Nad Morskim Okiem wznosi się żleb Maszynka do Mięsa, a wyżej Kocioł pod Rysami, kocioł polodowcowy na wysokości od około 1950 do 2300 metrów. Na szlaku na Przełęcz pod Chłopkiem leży Koleba pod Chłopkiem, wielki płaski głaz, pod którym jest miejsce na schronienie. Na Babiej Górze, pod Głodną Wodą, zachowały się fundamenty schroniska zbudowanego przez Beskidenverein: ruiny schroniska z lat 1905-1949.

Jakie jeszcze miejsca z charakterem są w regionie?

Poza miejscami wymienionymi wyżej region ma kilka obiektów, które trudno zaszeregować, ale warto je wpisać w plan wycieczki.

W Krakowie na Dębnikach, przy Bulwarze Wołyńskim 2, działa Balon Widokowy: uwiązany do ziemi balon z gondolą, w której zmieści się do 30 pasażerów. Standardowe loty odbywają się na wysokości około 150 metrów. Na Starym Mieście, przy ulicy Pawiej 8, jest multimedialny pokaz Legendy Krakowa. W Nieporazie przy autostradzie A4 stoi Alvernia Planet, kompleks 13 kopuł. W Wieliczce, obok kopalni soli, znajduje się dom salinarny markszajderów, wzniesiony jako drewniany dla górniczych mierniczych. Na kampusie w Dębnikach leży III Kampus UJ, a w Lusławicach Europejskie Centrum Muzyki Krzysztofa Pendereckiego, narodowa instytucja kultury. W Energylandii w Zatorze znajduje się kolejka Zadra, hybrydowa stalowo-drewniana kolejka typu hyper coaster.

Jak zaplanować spacer po takich miejscach?

Wszystkie te miejsca mają tag „dla par”, 28 z nich także „architektura”, a 14 „zabytki techniki”. Najlepiej łączyć je według okolicy, a nie po całym regionie.

• Na pół dnia w Krakowie: Rynek Główny, Mały Rynek, Floriańska i mury obronne.
• Na wieczór w Podgórzu: Kładka Ojca Bernatka, Rynek Podgórski i Stopień Wodny Dąbie.
• Na spacer po poprzemysłowych terenach: Kapelanka, Łom Bergera i Bagry Wielkie, choć leżą w różnych dzielnicach.
• Na całodzienną wycieczkę: Pieniny z Janosikowym Skokiem albo Dolinki Krakowskie z Szumem.

Po inspirację do dłuższych tras zajrzyj do zestawienia architektury i miejsc dla par, a po mapę - na mapę atrakcji.

Najczęstsze pytania

Jakie klimatyczne miejsca w Krakowie warto zobaczyć poza Rynkiem?

Kazimierz z Placem Nowym i Wolnicą, Podgórze z Rynkiem Podgórskim, Kładkę Ojca Bernatka, Kapelankę, Łom Bergera oraz baterie dawnej Twierdzy Kraków.

Gdzie w Małopolsce są nieczynne kamieniołomy?

W Krakowie na Dębnikach (Kapelanka, Łom Bergera), a poza miastem w Miękini, Ściejowicach, Lichwinie, Targanicach i Dubiu.

Które wodospady i stare drzewa są w okolicy Krakowa?

Szum w Będkowicach to wodospad o progu wysokości 4 metrów, a w Harbutowicach rosną dwa cisy, które mają blisko 700 lat.

Czy można wjechać balonem nad Kraków?

Tak, Balon Widokowy przy Bulwarze Wołyńskim 2 unosi pasażerów na linie na wysokość około 150 metrów. To lot uwiązany, a nie swobodny, podobny do wjazdu na wieżę widokową.